Jakich alkomatów używa policja? Modele, prawa i procedury kontroli

Ten artykuł szczegółowo wyjaśnia, jakich alkomatów używa polska policja do kontroli trzeźwości kierowców, przedstawiając konkretne modele i ich specyfikację. Dowiesz się, dlaczego te urządzenia są wybierane, jak przebiega badanie oraz jakie masz prawa i obowiązki podczas kontroli drogowej.

Zrozumienie działania i rodzajów alkomatów policyjnych jest kluczowe dla każdego kierowcy. Jako Antoni Sadowski, zawsze podkreślam, że świadomość prawna i techniczna w kontekście kontroli drogowej to podstawa. Wiedza o tym, jakich urządzeń używa policja, jakie są ich możliwości i ograniczenia, a także jakie prawa przysługują nam podczas badania, pozwala na spokojniejsze i bardziej świadome zachowanie w stresującej sytuacji kontroli. To nie tylko kwestia obrony przed ewentualnymi zarzutami, ale przede wszystkim zrozumienia, że bezpieczeństwo na drodze jest wspólną odpowiedzialnością.

Polska policja, w trosce o bezpieczeństwo na drogach, wykorzystuje dwa główne typy alkomatów, które pełnią odmienne funkcje, ale wzajemnie się uzupełniają. Pierwszym typem są alkomaty przesiewowe, przeznaczone do szybkiej i wstępnej weryfikacji trzeźwości. Ich zadaniem jest błyskawiczne sprawdzenie dużej liczby kierowców, często podczas masowych akcji kontrolnych. Drugi typ to alkomaty dowodowe, które wchodzą do gry, gdy badanie przesiewowe wskaże obecność alkoholu. To właśnie ich pomiary, charakteryzujące się znacznie wyższą precyzją, mogą stanowić dowód w sprawie sądowej i są podstawą do ewentualnego postawienia zarzutów.

Alkomaty przesiewowe: pierwszy etap kontroli i ich działanie

Alkomaty przesiewowe, zwane również bezkontaktowymi, stanowią pierwszy i najszybszy etap kontroli trzeźwości. Ich ogólna zasada działania opiera się na analizie powietrza wydychanego przez kierowcę, jednak bez konieczności użycia ustnika. To sprawia, że badanie jest higieniczne, szybkie i pozwala na przebadanie wielu osób w krótkim czasie. Ich rola polega na wstępnym wyeliminowaniu osób trzeźwych i wskazaniu tych, u których istnieje podejrzenie obecności alkoholu, co z kolei prowadzi do dalszych, bardziej szczegółowych badań.

Wśród alkomatów przesiewowych, które często widujemy na wyposażeniu polskiej policji, wyróżnić można kilka modeli:

• iBlow (oraz jego nowsze generacje, np. iBlow 10): To obecnie bardzo popularne urządzenie, cenione za swoją niezwykłą szybkość działania pomiar zajmuje zaledwie kilka sekund. Posiada również tryb pasywny, o którym opowiem więcej później, pozwalający na wykrycie alkoholu w otoczeniu.
• AlcoBlow: Jeden z pierwszych i wciąż powszechnie używanych modeli. Znany jest z niezawodności i prostoty obsługi. Choć może nie jest tak zaawansowany jak iBlow, wciąż doskonale spełnia swoją rolę w szybkich kontrolach.

1. Badanie przesiewowe rozpoczyna się od prośby funkcjonariusza o dmuchnięcie w kierunku sensora alkomatu. Nie ma tu potrzeby zakładania ustnika, co przyspiesza cały proces.
2. Po krótkiej chwili urządzenie wyświetla wynik, który zazwyczaj jest komunikatem tekstowym, takim jak "PASS" lub "FAIL", lub prostym wskazaniem liczbowym.

W przypadku alkomatu przesiewowego, wynik "PASS" jest sygnałem dla kierowcy, że w jego wydychanym powietrzu nie wykryto alkoholu, co oznacza, że kontrola trzeźwości na tym etapie jest zakończona pomyślnie i może kontynuować jazdę. Natomiast wynik "FAIL" lub jakiekolwiek wskazanie liczbowe (nawet minimalne) oznacza obecność alkoholu. W takiej sytuacji, zgodnie z procedurami, kierowca zostanie poddany dalszemu, znacznie bardziej precyzyjnemu badaniu za pomocą alkomatu dowodowego. To kluczowy moment, ponieważ wynik z alkomatu przesiewowego nie jest podstawą do postawienia zarzutów, a jedynie sygnałem do pogłębionej weryfikacji.

Badanie dowodowe: co dzieje się po pozytywnym wyniku alkomatu przesiewowego?

Kiedy alkomat przesiewowy wskaże obecność alkoholu, następuje przejście do drugiego, znacznie ważniejszego etapu kontroli badania dowodowego. To właśnie ten pomiar, wykonany z użyciem specjalistycznego urządzenia, będzie miał moc prawną i może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania sądowego. Jest to krok niezbędny, ponieważ alkomaty przesiewowe, choć szybkie, nie oferują precyzji wymaganej do celów dowodowych. Badanie dowodowe ma za zadanie dokładnie określić stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu.

• Alco-Sensor IV CM: To jeden z najbardziej rozpoznawalnych, przenośnych alkomatów dowodowych. Jego kluczową cechą jest wbudowana drukarka, która umożliwia natychmiastowe wydrukowanie protokołu z badania, co jest niezwykle ważne dla dokumentacji. Zapewnia dokładny pomiar i jest szeroko stosowany w terenie.
• Dräger Alcotest 7510: Uważam, że to prawdziwy "kombajn" technologiczny. Jest to zaawansowany alkomat dowodowy, często spotykany jako urządzenie stacjonarne na komisariatach, ale dostępne są również wersje przenośne. Wyróżnia się niezwykłą precyzją, wbudowanym modułem GPS oraz zaawansowanymi opcjami dokumentacji, co czyni go jednym z najbardziej wiarygodnych narzędzi.
• Promiler iSOBER 30: To stosunkowo nowszy model w wyposażeniu policji, który zdobywa uznanie dzięki wysokiej precyzji i szybkości działania. Jest to solidne urządzenie, które doskonale sprawdza się w codziennej służbie.

Kluczem do precyzji i wiarygodności pomiarów w alkomatach dowodowych jest zastosowanie sensora elektrochemicznego. W przeciwieństwie do prostszych sensorów półprzewodnikowych, sensor elektrochemiczny reaguje wyłącznie na alkohol etylowy, ignorując inne substancje, które mogłyby zafałszować wynik (np. aceton u diabetyków, opary płynu do spryskiwaczy). Dzięki temu pomiary są nie tylko dokładne, ale także wysoce specyficzne, co jest absolutnie niezbędne, gdy wynik ma stanowić dowód w sprawie sądowej. To właśnie ta technologia sprawia, że możemy ufać wynikom uzyskanym przez policyjne alkomaty dowodowe. Zgodnie z procedurą, po pierwszym pozytywnym wyniku badania alkomatem dowodowym, funkcjonariusz ma obowiązek powtórzyć pomiar. Drugie badanie przeprowadza się po upływie co najmniej 15 minut od pierwszego. Ten odstęp czasowy jest kluczowy, ponieważ pozwala na upewnienie się, że cały alkohol z jamy ustnej (np. z resztek jedzenia czy płynów) został usunięty, a mierzony jest wyłącznie alkohol pochodzący z krwi. Dzięki temu wynik jest bardziej wiarygodny i minimalizuje ryzyko zafałszowania pomiaru. Oba wyniki są następnie porównywane i protokołowane.

Legalność pomiaru: dokumenty gwarantujące wiarygodność alkomatu policyjnego

Wiarygodność pomiaru alkomatem policyjnym opiera się na dwóch fundamentalnych dokumentach, z których najważniejszym jest świadectwo wzorcowania. Jest to dokument wydawany przez akredytowane laboratorium, który potwierdza, że w danym momencie urządzenie wskazuje wyniki z określoną dokładnością i mieści się w dopuszczalnych granicach błędu. Świadectwo wzorcowania jest zazwyczaj ważne przez 6 miesięcy. Jako kierowca, masz pełne prawo zażądać od funkcjonariusza okazania tego dokumentu przed przystąpieniem do badania. Brak ważnego świadectwa wzorcowania może podważyć legalność i wiarygodność całego pomiaru, dlatego zawsze zwracam uwagę na ten szczegół.

Poza świadectwem wzorcowania, każdy typ alkomatu używanego przez policję w Polsce musi posiadać atest Głównego Urzędu Miar (GUM). Atest ten jest potwierdzeniem, że dany model urządzenia został dopuszczony do użytku jako legalny sprzęt pomiarowy na terenie Polski. To oznacza, że przeszedł on rygorystyczne testy i spełnia wszystkie normy techniczne i metrologiczne wymagane dla tego typu urządzeń. Atest GUM jest więc gwarancją, że dany model alkomatu jest z zasady odpowiedni do przeprowadzania kontroli trzeźwości, a świadectwo wzorcowania potwierdza jego aktualną sprawność i dokładność.

Wiele alkomatów policyjnych, jak na przykład wspomniany Alco-Sensor IV CM, posiada wbudowaną drukarkę. Jej rola jest nieoceniona umożliwia ona natychmiastowe wydrukowanie protokołu z badania, zawierającego wszystkie kluczowe dane, takie jak data, godzina, wynik pomiaru oraz dane funkcjonariusza. Ten protokół jest oficjalnym dokumentem i stanowi ważny element dowodowy. Warto jednak zaznaczyć, że nie każdy alkomat musi posiadać wbudowaną drukarkę. Nowoczesne urządzenia, jak Dräger Alcotest 7510, mogą mieć zaawansowane opcje dokumentacji elektronicznej, np. zintegrowany GPS i możliwość przesyłania danych do systemu, co również zapewnia pełną i wiarygodną dokumentację pomiaru.

Twoje prawa i obowiązki podczas kontroli trzeźwości

Wielu kierowców zastanawia się, czy ma prawo odmówić badania alkomatem. Odpowiedź brzmi: tak, masz prawo odmówić dmuchania w alkomat. Jednakże, taka odmowa nie pozostaje bez konsekwencji. W przypadku odmowy badania alkomatem, policjant ma prawo zarządzić badanie krwi. To jest kluczowy moment, ponieważ odmowa poddania się badaniu krwi jest traktowana przez prawo jako równoznaczna z przyznaniem się do stanu nietrzeźwości, co wiąże się z bardzo poważnymi konsekwencjami prawnymi, takimi jak utrata prawa jazdy i kara więzienia. Zawsze radzę, aby dobrze przemyśleć taką decyzję.

Badanie krwi jest ostateczną i najbardziej precyzyjną metodą określenia stężenia alkoholu w organizmie. Policjant może zarządzić badanie krwi w kilku sytuacjach: gdy kierowca odmówi badania alkomatem, gdy alkomat wskaże obecność alkoholu, ale kierowca kwestionuje wynik, lub gdy istnieją medyczne przeciwwskazania do badania alkomatem (np. choroby płuc). Wynik badania krwi jest traktowany jako ostateczny i rozstrzygający. Jak już wspomniałem, odmowa poddania się badaniu krwi jest traktowana bardzo poważnie i może skutkować takimi samymi konsekwencjami prawnymi, jak prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości.

Warto wiedzieć, że policyjne alkomaty dowodowe, choć bardzo precyzyjne, mają określony przez producenta i potwierdzony wzorcowaniem margines błędu, czyli niepewność pomiaru. Zazwyczaj wynosi ona od ±0.01 do ±0.03 mg/l. Ta informacja jest niezwykle istotna, zwłaszcza w przypadku wyników granicznych. Przykładowo, jeśli alkomat wskaże 0.10 mg/l w wydychanym powietrzu (co odpowiada 0.2 promila we krwi), a margines błędu wynosi ±0.01 mg/l, to faktyczne stężenie może wynosić od 0.09 do 0.11 mg/l. Sądy często biorą ten margines pod uwagę na korzyść obwinionego, co może mieć wpływ na kwalifikację czynu (np. wykroczenie zamiast przestępstwa) lub nawet na uniewinnienie w przypadku, gdy wynik mieści się w granicach błędu poniżej progu karalności. To jest aspekt, o którym wielu kierowców nie wie, a który może okazać się kluczowy.

Nie tylko "dmuchanie": inne metody wykrywania alkoholu przez policję

Alkomaty takie jak iBlow, oprócz standardowego trybu pomiaru, posiadają również tryb pasywny. To fascynująca technologia, która pozwala policji na wykrywanie alkoholu w powietrzu bez bezpośredniego dmuchania przez kierowcę w ustnik. W trybie pasywnym urządzenie jest w stanie analizować powietrze w kabinie pojazdu lub po prostu powietrze wydychane przez osobę, która mówi lub oddycha w jego pobliżu. Funkcjonariusz może skierować alkomat w stronę kierowcy lub pasażera, a urządzenie wskaże, czy w otoczeniu znajduje się alkohol. To doskonałe narzędzie do szybkiego sprawdzenia, czy w pojeździe nie unosi się woń alkoholu, co może być sygnałem do dokładniejszej kontroli.

Technologia alkomatów stale się rozwija, a polska drogówka sukcesywnie unowocześnia swoje wyposażenie. Przykładem jest wspomniany już Dräger Alcotest 7510, który poza niezwykłą precyzją, oferuje zaawansowane funkcje, takie jak wbudowany moduł GPS. Dzięki temu każdy pomiar jest automatycznie geotagowany, co zwiększa wiarygodność dokumentacji i eliminuje wątpliwości co do miejsca przeprowadzenia kontroli. Możemy spodziewać się, że w przyszłości na wyposażeniu policji pojawiać się będą urządzenia z jeszcze bardziej rozbudowanymi opcjami dokumentacji, szybszymi sensorami, a nawet możliwościami integracji z innymi systemami policyjnymi, co jeszcze bardziej usprawni i uwiarygodni proces kontroli trzeźwości.